0-3, 3-6, 6-8 ve 8-11 yaş dönemlerinin gelişim özelliklerine uygun kitap türleri, sayfa ve metin özellikleri, seçim ölçütleri ve her dönem için pratik öneriler.
Doğru kitap, çocuğun yaşına 'uygun' olandan fazlasıdır: o dönemin gelişim ihtiyacına cevap verendir. 2 yaşındaki bir çocuğa uzun metinli masal da, 9 yaşındaki bir çocuğa bebek kitabı da aynı sonucu doğurur: ilgisizlik.
Bu rehberde her yaş dönemini gelişim özellikleri, uygun kitap türleri ve seçerken bakılacak somut ölçütlerle ele alıyoruz. Yaş aralıkları kesin sınır değil yönelim belirtir; her çocuğun ritmi kendine özgüdür.
Bu dönemde kitap bir oyuncaktır ve öyle olmalıdır. Kalın karton sayfalı, yırtılmayan, gerekirse ağza götürülebilen kitaplar seçin. Sayfa başına tek nesne ya da tek kısa cümle, yüksek kontrastlı ve net görseller idealdir.
Amaç 'okumak' değil kitabı gündelik hayatın nesnesi yapmaktır: sayfa çevirmek, resimdeki kediyi göstermek, sesleri taklit etmek. Dokunsal kitaplar (kabartmalı, dokulu) ve tekerlemeli kitaplar bu yaşın en güçlü araçlarıdır.
Dil gelişiminin en hızlı olduğu bu dönemde tekrarlı, ritimli ve kısa hikayeler dikkat süresine uygundur. Masallar bu dönemde hayal gücünü besler; iyi-kötü, neden-sonuç gibi kavramların ilk zemini olur.
Seçim ölçütleri: bol ve anlatıyı taşıyan resimler, sayfa başına 1-3 cümle, tahmin edilebilir tekrar kalıpları ('kapıyı tık tık çaldı... yine tık tık çaldı') ve çocuğun günlük yaşantısına değen konular (uyku, arkadaşlık, korkular). Aynı kitabı defalarca istemesi gerileme değil, tam tersine öğrenme biçimidir.
Okuma yazmanın öğrenildiği bu kritik eşikte kitap, çocuğa 'başarabiliyorum' duygusu vermelidir. Büyük punto, geniş satır arası, bölümlere ayrılmış kısa metinler ve metni destekleyen resimler bağımsız okumaya geçişi kolaylaştırır.
Okuduğunu anlama etkinlikleriyle desteklenen hikaye kitapları bu dönemde iki iş birden görür: okuma pratiği ve anlam kurma. Zorluk seviyesini 'beş parmak testi' ile ölçebilirsiniz: rastgele bir sayfada çocuğun okuyamadığı kelime beşi geçiyorsa kitap şimdilik ağırdır.
Bu dönemde çocuk artık zevkleri olan bir okurdur: seri kitaplara bağlanır, sevdiği yazarı takip eder, türler arasında gezinir. Macera, mizah, fantastik ve bilgi verici kitaplar arasında geniş bir yelpaze sunun; seri takibini destekleyin çünkü seriler okuma ivmesinin en güçlü motorudur.
Kitap uzunluğu artık ürkütmez ama konu derinliği önem kazanır: adalet, dostluk, kaybetme gibi temalar üzerine sohbet açan kitaplar, okuma sonrası konuşmalarla düşünme becerisini besler.
1) Çocuğun ilgisi yaş tablosundan önce gelir: dinozor tutkunuysa her yaşta dinozor kitabı vardır. 2) Seviyenin biraz altı ve biraz üstü bir arada bulunsun: biri akıcılık, diğeri gelişim içindir. 3) Kitapçıda ya da kütüphanede son sözü çocuk söylesin: kendi seçtiği kitap, her zaman en çok okunan kitaptır.
