Resimli kitaplarda görseller süsleme değil, anlatının yarısıdır. Görsel okuryazarlığın ne olduğu, nasıl geliştiği ve resimli kitap okurken görselleri konuşmanın pratik yolları.
Resimli kitaptaki resimler, metnin süsü değildir; anlatının taşıyıcı yarısıdır. İyi bir resimli kitapta görseller metnin söylemediğini söyler: karakterin yüzündeki tereddüdü, arka plandaki ipucunu, sayfa çevrilince gelecek sürprizin gölgesini. Bu görsel katmanı okumayı öğrenmeye 'görsel okuryazarlık' diyoruz — ve bu beceri, yazı okuryazarlığından önce gelişmeye başlar.
Görsel okuryazarlık; bir görseldeki bilgiyi fark etme, yorumlama ve ondan anlam kurma becerisidir. Trafik işaretinden grafiğe, fotoğraftan film karesine — modern dünya görsellerle konuşur. Bu dili çözmenin ilk okulu, kucakta okunan resimli kitaptır.
Henüz okuma bilmeyen çocuk, resimli kitabı görsellerden 'okur': kediyi bulur, karakterin üzgün olduğunu yüzünden anlar, bir sonraki sayfada ne olacağını resimdeki ipucundan tahmin eder. Bunların her biri gerçek birer okuma edimidir.
Resim, kelimenin somut karşılığıdır: 'fener' kelimesini duyan çocuk resimde feneri görür ve kelime kalıcılaşır. Ama daha önemlisi, resimler konuşma üretir. Metni okuyup geçmek yerine resimde durup konuşan ebeveyn ('Bak, fare da peynirin peşinden gelmiş, görmüş müydün?') çocuğun hem gözlem hem ifade becerisini çalıştırır.
Araştırmaların işaret ettiği çarpıcı bir nokta: resimli kitap üzerine kurulan sohbetlerdeki dil, günlük konuşma dilinden belirgin biçimde daha zengindir. Kitap, ailenin en nitelikli sohbetlerinin bahanesidir.
Yaygın bir yanılgı, çocuk okumayı söktükten sonra resimli kitabın 'küçüklük' sayılmasıdır. Oysa nitelikli resimli kitaplar çok katmanlıdır: metin bir şey söylerken resim başka bir şey ima edebilir, ironi ve mizah çoğu zaman görselde saklıdır. Metin-görsel ilişkisini çözmek, ileri bir okuma becerisidir ve her yaşta değerlidir.
1) Kapak turu: okumaya başlamadan kapağı inceleyin — 'Sence bu ikisi arkadaş mı?'. 2) Resim durağı: ara sıra metni okumadan önce resmi konuşun; çocuk hikayeyi resimden tahmin etsin. 3) Detay avı: her okuyuşta resimde yeni bir ayrıntı arayın; iyi resimli kitap her seferinde yenisini verir. 4) Sessiz okuma: sözsüz (metinsiz) kitaplarda hikayeyi tamamen çocuk anlatsın — görsel okuryazarlığın en saf egzersizi budur.
0-3 yaşta net, yüksek kontrastlı ve az nesneli görseller; 3-6 yaşta anlatıyı taşıyan, duygu okunabilen zengin sahneler; 6 yaş sonrasında metinle oyun kuran, detay ve mizah katmanlı resimler idealdir. Seçim ölçütlerinin tamamı için yaşa göre kitap seçimi rehberimize göz atın.
